ABD-İran Savaşının Doktrinel Sırları

ABD-İran Savaşının Doktrinel Sırları: Hegemonik Kilitlenme ve 'Sonsuz Yıpratma' Teorisi

ABD ile İran arasında patlak veren askeri çatışma, genelde bilinen yüzeysel siyasi gerekçelerin çok ötesinde küresel bir güç mimarisinin çatışmasıdır. Petrol ve enerji değişkenlerini tamamen denklemin dışına çıkardığımızda, ortaya koyabileceğimiz 'Sistemik Güvenlik Dilemması ve Hegemonik Kilitlenme Teorisi' savaşın gerçek çıkış nedenini açıklamaktadır. Teoriye göre bu savaş; ABD'nin İkinci Dünya Savaşı sonrası kurduğu 'Küresel Güvenlik Mimarisi' ile İran'ın 'Asimetrik Ağ Mimarisi' (Direniş Ekseni) arasındaki varoluşsal uyumsuzluktan doğmuştur. ABD, İran'ın devlet dışı milis ağları (Hizbullah, Husiler, Haşdi Şabi) üzerinden Orta Doğu'da geliştirdiği 'vekalet halkasını' tamamen felç etmek ve Doğu Akdeniz'den Hint Okyanusu'na kadar uzanan bölgesel hegemonya iddiasını kesin olarak ezmek için bu savaşa girmektir.

Çatışmanın en kritik düğüm noktalarından biri olan Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı üzerinde ise ciddi bir algı yanılsaması mevcuttur. Yaygın kanaatin aksine, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda İran'ın 'tek başına' hukuki bir yetkisi veya tek taraflı egemenliği yoktur. Uluslararası Deniz Hukuku (UNCLOS) çerçevesinde bu sular uluslararası transit geçiş rejimine tabidir. Boğazda ve körfezde Umman, Suudi Arabistan ve BAE gibi kıyıdaş devletlerin de eşit derecede egemenlik ve kıta sahanlığı hakları bulunur. İran'ın buradaki hakimiyet hissi hukuki yetkiden değil; tamamen coğrafi yakınlık, kıyı füze bataryaları ve asimetrik deniz güçlerine (mayınlama, kamikaze botlar) dayalı askeri caydırıcılık kartından kaynaklanmaktadır.

Savaşın uzamasının ve derinleşmesinin sebebi, her iki tarafın kabul edilemez bulduğu maksimalist şartlarıdır. İran'ın savaşı sonlandırmak için masaya koyduğu temel şartlar: Rejimi ve idari yapıyı hedef alan her türlü uluslararası yaptırımın kaldırılması, savunma sanayisine (özellikle balistik füze ve İHA programlarına) yönelik kısıtlamaların son bulması ve ABD askeri varlığının Irak ile Suriye'den tamamen çekilmesidir. ABD'nin vazgeçilmez şartları ise: İran'ın bölgesel milis ağlarının tamamen lağvedilmesi, balistik füze menzillerinin uluslararası denetime tabi tutulması ve Tahran'ın Orta Doğu'daki vekalet operasyonlarını tamamen durdurmasıdır.

Tüm kaynaklar, askeri doktrinler ve tarafların yıpranma katsayıları analiz edildiğinde, savaşın ne zaman ve nasıl biteceğine dair kendi teorim olan 'Asimetrik Yıpranma ve Denge Eşiği Teorisi'ni ortaya koyabiliriz. Bu teoriye göre; konvansiyonel bir güç (ABD) ile asimetrik bir ağ (İran) arasındaki savaşlar, taraflardan birinin imhasıyla değil, 'Sürdürülemez Maliyet Eşiği'ne ulaşıldığında biter. Ne ABD İran'ı tamamen işgal edecek kara gücünü sahaya sürmek istemekte ne de İran konvansiyonel hava-deniz savaşında ABD'yi yenebilmektedir. İki taraf da bir diğerini doğrudan yıkamamakta, karşılıklı olarak lojistik ve siyasi meşruiyet tüketmektedir.

Sonuç olarak, savaşın tahmini bitiş tarihi projeksiyonum 2027 yılının sonbahar aylarıdır. Bu tarihe işaret etmemin gerekçesi şudur: 2027 sonbaharına kadar İran'ın asimetrik milis ağlarının mühimmat, lojistik ve insani yıpranma kapasitesi kritik eşiğe ulaşacak; ABD tarafında ise yaklaşan iç siyasi seçimler ve Pasifik (Çin/Tayvan) hattında biriken jeopolitik riskler Washington'ı Orta Doğu'daki bu açık uçlu askeri operasyonu sonlandırmaya zorlayacaktır. 2027 sonbaharında atılacak imzalar, tarafların zafer kazandığı değil, karşılıklı yıpranma sınırına dayandığı için kabul ettikleri 'yeni bir bölgesel statüko' sözleşmesi olacaktır.